proloog: Spaanse Succesieoorlog

Graag willen wij u wat vertellen over ons recente onderzoek: "politieke verhoudingen en onderlinge relaties" tussen 'slands belangrijke en invloedrijke adelijke families. Hiervoor gaan we eerst een stukje terug in de tijd namelijk de aanloop naar de Spaanse Successieoorlog.

Spanjes nederlaag en het Hollandse succes

Spaansgezinde families
Tijdens het Spaanse bewind beklede een aantal invloedrijke spaansgezinde families hoge posities. B.v. advokaat van de Spaanse Raad gezeteld te Mechelen of hoge functies in de Grote Raad van Brabant.
Toen Willem IIIde aan de macht kwam werd hun invloed sterk ingeperkt, werden de bezittingen afgenomen of vluchten ze naar andere veilige steden.
Lodewijk erkende Willem als koning van Engeland en gaf alle veroveringen in de Zuidelijke Nederlanden aan Spanje terug. Dat was ook in het belang van de Republiek, want zo kon het zuiden als buffer blijven fungeren met Frankrijk.

de Negenjarige Oorlog

In 1672 wordt Henriëtte Francisca, Prinses van Hohenzollern met het Markiezaat (Bergen op Zoom) beleend, doch wordt eerst op 25 februari 1681 ingehuldigd. Gedurende 1688 tot 1697 (de Negenjarige Oorlog) werd haar het bewind over het Markiezaat ontnomen ten faveure van Koning - Stadhouder Willem III. François Egon de la Tour d'Auvergne wordt in 1698, na de dood van zijn moeder, met het Markiezaat beleend.

De impact van de oorlog op de burgerbevolking (2e helft 16e en 17e eeuw)
De periode 1555-1701 is in alle opzichten een boeiende periode voor onze gewesten geweest - althans bekeken vanuit de 21e eeuw: na het Bourgondisch regime gingen onze gewesten deel uitmaken van het Habsburgse wereldrijk, dat na de abdicatie van keizer Karel V geleid werd door een Oostenrijkse en een Spaanse tak van de familie. Onze gewesten, die tot de Spaanse erfenis behoorden, kregen als ‘natuurlijke prince’ Karels zoon Filips II.
De opstand in de Nederlanden zou resulteren in een scheiding tussen Noord en Zuid: de Verenigde Provinciën en de Zuidelijke Nederlanden.
Dit alles gebeurde niet zonder slag of stoot. Onze toenmalige voorouders kregen heel wat oorlogstroebelen over zich heen. De aanwezigheid van "eigen en vreemde" troepen zorgde voor een directe impact op de burgerbevolking. Het werd een lijdensweg met sociale en economische gevolgen.

(bron: dr. Etienne Rooms brengt de geschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden in relatie met de aanwezigheid van troepen. Hij onderzoekt de sociale en economische gevolgen van deze aanwezigheid en de weerslag van de oorlogsvoering op de bevolking.)

de Spaanse tijd (Zuidelijke Nederlanden)

Op 14 november 1677 huwt Willem III van Oranje met Mary Stuart van Engeland. Zij is de oudste dochter van de hertog van York, en - na haar vader - gerechtigde op de Engelse troon, omdat koning Charles II geen kinderen heeft en als koning van de Nederlanden en Groot-Brittannië vormde deze landen een groot machtblok tegen Frankrijk en Spanje. Door dit huwelijk werd de macht in een klap groter en werd via het huwelijksverdrag van Willem en Mary kwamen de Republiek en Engeland dichter bij elkaar te staan.

De plotselinge dood van zijn zoon Jozef Ferdinand (1692-1699), die door Karel II van Spanje tot erfgenaam was benoemd, maakte een voorlopig einde aan zijn ambitieuze plannen om de heerschappij van de Wittelsbachs (Oostenrijk) uit te breiden. Het feit dat Karel vervolgens bij testament Filips V, een neef van Lodewijk XIV, tot erfgenaam benoemde, leidde in 1701 tot de Spaanse Successieoorlog. Max Emanuel keerde in dat jaar terug naar Beieren en koos in de oorlog de zijde van de Franse koning, daar hij hoopte zo de hem reeds eerder beloofde soevereiniteit over de Zuidelijke Nederlanden te verkrijgen en eventueel de Habsburgers van de keizerstroon te kunnen stoten.

Hertog Maximiliaan Emanuel van Beieren (°1672) is tot 1711 Spaans landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden.

Spaanse Successieoorlog: door het uitsterven van de Spaanse Habsburgers breekt een strijd uit om de erfenis. De Zuidelijke Nederlanden worden bezet door Engeland en de Republiek.

Spaanse Successieoorlog (1701-1713/1714)
Met de Spaanse Successieoorlog begon ook de neergang van de economie in de Republiek. De zuidelijke Nederlanden waren - zoals ook in de voorgaande eeuwen - het terrein van onophoudelijke strijd en oorlog. Ook in deze oorlog werd er gestreden om de gebieden waar Fransen, Engelsen en Nederlanders aanspraak op maakten.
Op 20 september 1697 krijgt de Republiek van Spanje het recht om in de belangrijkste grensvestigingen van de Zuidnederlandse grens, garnizoenen te legeren (eerste barrièretraktaat).
Na de Spaanse successieoorlog gingen de Zuidelijke Nederlanden deel uitmaken van het Oostenrijks Habsburgse rijk. Een oorlog die in de jaren 1740-1748 werd gevoerd over de opvolging in de Oosterijkse erflanden.

Franse troepen

Frankrijk bleven hun macht verder uitbreiden. De franse troepen veroverde verschillende plaatsen van de Republiek der Verenigde Nederlanden. De bevolkingsgroepen van Maastricht, 's-Hertogenbosch, Bokhoven en andere noordelijke steden hebben hieronder geweldig geleden (resp. oktober 1673, 1704 en 1794). Het kasteel van Bokhoven werd voor tweemaal grondig vernield.

Advertenties uit de Oprechte Haerlemse Courant 1675
Tot Amsterdam, by Jacob van Meurs en Johannes van Someren, Boeckverkoopers, is gedruckt en wert uytgegeven: het Tonneel des Oorlogs, opgerecht in de Vereenighde Nederlanden, door de Wapenen van de Koningen van Vranckrijck en Engelandt, mitsgaders de Bisschoppen van Keulen en van Munster, tegen de Staten der Vereenighde Nederlanden en haere Geallieerde, en al 't geen meer aenmerckings waerdigh in geheel Europa is voorgevallen: beginnende met het Jaer 1669. daer de Historie van L: van Aitzema eyndigt, met het Jaer van 1674. incluys: Zijnde dit een complete, waerachtige en nauwkeurige Beschryvinge van alle de aenmerckelijckste saecken, die in dese soo schrickelijcke Oorlogen en Beroerten zijn voor-gevallen: uyt autentijcque Documenten, en seeckere Rapporten tsamen gestelt door Lambert van den Bosch. Verciert met omtrent 60 Konst-Platen, seer curieus uytgegeven. In groot Quarto.

t'Amsterdam, by Marcus Doornick, op de Vygendam, is gedruckt, en sal eerstdaegs uytgegeven werden, HET TWEEDE DEEL, zijnde 't Vervolgh van het Ontroerde Nederlandt, door de Wapenen des Conings van Vranckrijck; dat is, een waerachtigh Verhael van den Fransen, Engelsen, Keulsen en Munstersen Oorlogh, tegens de Vereenigde Nederlanden, met de Binnenlandse Beroerten, waer in nauwkeurigh beschreven worden de Geschiedenissen in den selven voor gevallen, alles na de waerheyt, uyt verscheyde Memorien en Schriften. Noyt voor desen gedruckt. Met Kopere Printen verciert. In 4.
(Bron: http://home.wxs.nl/~jhelwig/ohc/ohc75a.htm)